Mee met de Zeezeilers: Havenmanoeuvres in Harlingen
Ruim 40 jaar geleden begonnen op het voormalige eiland Marken, zijn De Zeezeilers alweer jaren gevestigd in Harlingen van waaruit zij hun cursussen en ervaringstochten plannen. Voor de deur de Waddenzee, een van de meest unieke en uitdagende zeilgebieden in Europa als het gaat om navigatie en tochtplanning. En je kan ook bij de Zeezeilers terecht voor zogeheten specials zoals de ééndaagse cursus havenmanoeuvres. Dan doe je niet anders dan met maximaal 4 man manoeuvreren op de motor in de beperkte ruimte van de haven of box.
Veel deelnemers aan de zeezeilcursussen vinden de boot aan de kant of in de box leggen het moeilijkste van de reis. Tijdens de gewone cursussen is daar ook aandacht voor, maar het is vaak lastig, in drukke waddenhavens is er vaak niet de tijd om alle deelnemers voldoende te laten oefenen. Vandaar deze ‘special’.
Voorbereiding is key, dus ik ben op tijd aanwezig, check de trossen, zet koffie en controleer de motor. Vandaag blijven de ‘schorten’ tussen de fenders en de romp de hele dag hangen, dit voelt tegen natuurlijk want normaal haal die meteen na het afvaren weg. Nu willen we voorkomen dat de fenders tegen de romp schuren en lelijke plekken achterlaten.
Als de deelnemers aan boord komen doen we een kennismakingsrondje met koffie, iedereen krijgt kort de kans om zijn zeil/motorervaring aan te geven en wat ze van de dag verwachten.
Twee zussen varen mee, bij de een hebben ze een groot langkiel jacht en de ander vaart mee met haar zus. Verder een stel dat veel op de meren vaart en nu bezig is om een vertrekkers jacht te kopen. Sommigen hebben alleen met helmstok gevaren, dit kan nog wel eens tot aanpassingsverschijnselen leiden want alle schepen van de Zeezeilers hebben een stuurwiel.
Gelukkig is iedereen is bekend met het wiel-effect (van de schroef), zo meteen maar even controleren of dat ze dat ook in de praktijk kunnen toepassen. Ik leg uit hoe in zijn vooruit het wieleffect minder effect heeft dan in zijn achteruit. Achteruit varend is het wieleffect eerst dominant en pas als je snelheid hebt (druk op het roer) krijgt je roer de overhand. Daarna bespreken we de werking van koppels en krachten.
We bekijken kort hoe de motor bediend wordt met de morse (gas en keerkoppeling). De deelnemers leren hoe een lijn te werpen en te beleggen en oefenen hiermee op de steiger. Dan wordt het tijd om los te gooien.
Ik vaar zelf af en doe mijn vaste uitvaarroutine, kort klapje vooruit en laat doordrijven tot het achterschip vrij van de vingersteiger aan stuurboord is. Dan vol bakboord roer en een korte maar stevige duw in de vooruit om de draai in te zetten, meteen 2 tellen in de vrij en dan stationair in de achteruit voor het wieleffect. Vaak moet je dit een aantal keren herhalen. Opletten dat ik niks raak met de boeg. Achteruit richting drijvend washok en daar terug naar vooruit voor de bocht naar de doorgang tussen de steigers (zie foto 1). Ik doe altijd de oefeningen eerst zelf voor zodat iedereen kan zien hoe het moet.
We zoeken wat ruimte op in de Zuiderhaven, zodat we vrij kunnen oefenen. Korte bochten met wielwerking mee en tegen, om het wieleffect te voelen en begrijpen. En draaien op de plaats zonder je roer te gebruiken, dus met maximaal wieleffect. Populair is de korte draai naar bakboord (ons schip heeft een linksdraaiende schroef). Met een beetje snelheid vooruit, bakboord roer – twee tellen neutraal – dan achteruitslaan voor wielwerking, rustig door laten draaien en dan weer vooruit om de draai af te maken.
Het vooruit en achteruit door de nauwe doorgang tussen de steigers door sturen geeft steeds minder spanning bij de deelnemers.
Als er een briesje opsteekt simuleren we achteruit met dwarswind een box indraaien. De deelnemers zien en voelen duidelijk het verschil tussen met de wind mee (boeg zwaait door) en tegen de wind in aanlopen (de wind op de boeg houdt de draai in controle).
Na de lunch komen de contactmanoeuvres aanbod. Oriëntatie, organisatie, uitvoering en plan. Hogerwal liefst achteruit aanlopen, dan achtertros werpen en in de vooruit de boot tegen de kant draaien. Iedereen krijgt de kans om te oefenen en om fouten te maken, ik blijf deze hele cursus naast de deelnemer aan het roer en dicht bij de morsehandel staan.
Voor het aanleggen langs de stalen damwand leren ze het trucje om de fenders horizontaal te hangen, anders hebben ze geen nut.
Lagerwal aanlopen zonder wind komt niet echt uit de verf. We oefenen lagerwal afvaren in de achterspring (tijd geven om lijn los te gooien!), en de voorspring. De loeflijn manoeuvre, bedoeld voor lagerwal afvaart met sterke wind gaat met windstilte wel erg gemakkelijk. We bespreken nog de issues bij sluizen (van zoet naar zout, dat gaat fout ..) en dan is het alweer bijna einde cursus.
Een deelnemer stuurt beheerst de boeg naar het drijvend washok, maakt dan- met roer midscheeps -vaart in de achteruit, draait netjes de box in en stopt rustig af in de vooruit (zie foto 2).
De landvast van middenbolder naar eind van de vinger stijger gaat ook in een keer goed. We liggen! De rest van de lijnen gaan erop en het schip ligt klaar voor de nacht. De deelnemers hebben zichtbaar vertrouwen in hun manoeuvreren gekregen en iedereen gaat tevreden naar huis.
Tot ziens op het water!
Bas Hengeveld
Bij De Zeezeilers kan je terecht voor theoretische en praktische CWO of RYA-cursussen of avontuurlijke tochten en oceaanoversteken. De instructeurs zijn ervaren en gecertificeerde zeezeilers die er plezier in hebben hun kennis over te brengen op de deelnemers. Op Zeilhelden vertellen zij of de deelnemers iedere maand over hun ervaringen.
